Tarımsal Biyoteknoloji ve Gıda Güvenliği Uygulama ve Araştırma Merkezi (TARBİYOMER)

TARBİYOMER 2012 Yılı Faaliyet Raporu

ADÜ-TARBÄ°YOMER, Senato ve YÖK onayı ardından 4 Mart 2011 tarih ve 27864 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmelik ile kurulmuÅŸtur. Merkezin kurulmasını saÄŸlayan esas unsur, Üniversitemizdeki araÅŸtırıcılar tarafından Kalkınma Bakanlığı’na (eski adıyla Devlet Planlama TeÅŸkilatı, DPT) teklif edilen ve 5 milyon TL bütçe ile 2010 Yılı Yatırım Programına alınan “Tarımsal Biyoteknoloji ve Gıda GüvenliÄŸi Ar-Ge Merkezi” isim ve 2010K120410 nolu araÅŸtırma altyapı projesinin hayata geçirilmesidir. Proje ile kurulacak laboratuar altyapısının kurumsal bir yapı kazanması yanında proje hedefleri çerçevesinde tüm kamu ve özel sektör kuruluÅŸlarına Ar-Ge hizmeti verebilmesini saÄŸlamak üzere proje araÅŸtırıcı ekibinin çabaları ile RektörlüÄŸe baÄŸlı bu Uygulama ve AraÅŸtırma Merkezi kurulmuÅŸtur.

BaÅŸta Aydın olmak üzere çevre illerin ekonomisi büyük oranda tarımsal üretime dayalı olup bitkisel ve hayvansal üretim potansiyeli oldukça yüksektir. Bu yapı içerisinde tarımsal ürün miktar, kalite ve saÄŸlığı yanında gıda üretim ve iÅŸleme yöntem ve teknolojileri anlamında önemli bir araÅŸtırma ve geliÅŸtirme (Ar-Ge) ihtiyacı söz konusudur. Bu baÄŸlamda yapılan bilimsel çalışmalar ile bölge sorunlarına çözüm üretmede Üniversitemiz öncü sayılabilecek roller üstlenebilmektedir. Bölgesel/ülkesel sorunları araÅŸtırmaya yönelik, tarımsal biyoteknoloji, gıda ve yem güvenliÄŸi konularında güçlü laboratuvarların oluÅŸturulması Adnan Menderes Üniversitesi’nin misyonu gereÄŸi olarak kabul edilebilir. Güney YerleÅŸkemiz’de yer alan ADÜ-TARBÄ°YOMER, ilimizin ve bölgemizin tarımsal üretim sorunlarına çözüm üretebilmek için, kamu kuruluÅŸları ile özel sektörün araÅŸtırma geliÅŸtirme ihtiyaçlarına odaklanmıştır. Proje ve bu kapsamında oluÅŸturulan ADÜ-TARBÄ°YOMER ile amaçlananları özet olarak aÅŸağıdaki ÅŸekilde sıralamak mümkündür:
- Biyoteknoloji, moleküler genetik ve tanı, bitki doku kültürü, gıda güvenliÄŸi, yem güvenliÄŸi alanlarında planlanmış araÅŸtırmalarda kullanılacak entegre bir laboratuvar alt yapısı oluÅŸturmak,
- Bitkisel ve hayvansal hastalık etmenlerinin moleküler tanılarının yapılabilmesi ve çevreye dost alternatif hastalık mücadele yöntemlerinin geliÅŸtirilmesi için biyoteknolojiyi AR-GE faaliyetlerinde kullanmak,
- Gıda kalitesi ve güvenliÄŸi ile fonksiyonel gıda-yem üretimine yönelik fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal analizlere dayalı Ar-Ge çalışmaları yapmak,
- Yörenin ya da bölgenin önemli bitki türlerinde genetik özelliklerin belirlenmesi, ıslahı ve seçilen üstün genotiplerin doku kültürü ile hızlı ve klonal olarak çoÄŸaltmasına yönelik AR-GE çalışmaları yapmak ve
- Çiftlik hayvanlarında, verim özelliklerine yönelik genlerin tespiti ve ıslah programlarına entegrasyonuna yönelik araÅŸtırmalar yapmaktır.
Kalkınma Bakanlığı 2010 yılı yatırım programına alınan projenin devreye girmesi için geniÅŸ bir araÅŸtırıcı ekibi uzunca bir süreçte yoÄŸun bir emek sergilemiÅŸtir. Ä°lk olarak Ziraat Fakültesi öÄŸretim üyesi Prof.Dr. Orhan KARACA öncülüÄŸünde, Üniversitemiz ile Ege Üniversitesinden toplam 10 araÅŸtırıcının katılımı ile hazırlanan “Sürdürülebilir Tarıma Dayalı Besicilik AraÅŸtırmaları ve EÄŸitimi Projesi” 2007 yılında ve ardından yine aynı araÅŸtırıcının öncülüÄŸünde Ziraat, Veteriner ve Tıp Fakültelerinden toplam 15 araÅŸtırıcının katılımı ile hazırlanan “Besicilikte Gıda GüvenliÄŸi Uygulama ve EÄŸitim Projesi” 2008 yılında DPT’ye sunulmuÅŸ, ancak bu projeler destek kapsamına alınmamıştır. Ardından, daha önceki yıl sunulan proje ve proje ekibi, Prof.Dr. Orhan KARACA liderliÄŸinde yürütülen yoÄŸun bir çalışma ile 2009 yılında revize edilmiÅŸ, Ziraat Fakültesinden 9, Tıp Fakültesinden 2 ve Veteriner Fakültesinden 1 olmak üzere toplam 12 kiÅŸilik araÅŸtırıcı ekibi ile yeniden ÅŸekillendirilen “Tarımsal Biyoteknoloji ve Gıda GüvenliÄŸi Ar-Ge Merkezi” isimli proje önerisi Prof.Dr. Åžükrü BOYLU yöneticiliÄŸinde DPT’ye sunulmuÅŸtur. Proje 5 milyon TL bütçe ile desteklenerek 2010 yılı yatırım programına alınmış ve projede kimi hususlarda revizyon istenmiÅŸtir. Bölgedeki kamu ve özel sektör kuruluÅŸları ile yapılan görüÅŸmeler sonucunda ortaya konan talepler ve araÅŸtırmacı insan kaynağı potansiyeli dikkate alınarak kurulacak merkez kapsamındaki alt laboratuarlar ve bunların bünyesinde yapılacak analizler yeniden gözden geçirilerek revize edilmiÅŸ ve DPT MüsteÅŸarlığının onayına sunulmuÅŸtur. Bu süreçte Merkezin kuruluÅŸ çalışmaları tamamlanmış ve Merkez çatısı altında altyapının ÅŸekillendirilmesi ve iÅŸletilmesi faaliyetlerine baÅŸlanmıştır.
Merkezin kuruluÅŸu ardından Merkez MüdürlüÄŸü görevi proje araÅŸtırıcı ekibinden Prof.Dr. Orhan KARACA ve ardından Yrd.Doç.Dr. Zeynel DALKILIÇ tarafından yürütülmüÅŸtür. Åžu anda Müdürlük görevini proje araÅŸtırıcı ekibinden Doç.Dr. Ä°brahim CEMAL yürütmektedir.
Kalkınma Bakanlığı tarafından desteklenen araÅŸtırma altyapı projesi kapsamında, Üniversitemiz Güney yerleÅŸkesi içinde her türlü teknolojik donanıma sahip 1200 m2 kapalı alan içeren 2 katlı modern bir laboratuvar ve idare binası inÅŸa edilmiÅŸtir. Binada, 11 adet laboratuvar, 2 adet soÄŸuk oda (+4 ve -18 =616;C), 2 adet sarf malzemeleri deposu, 25 kiÅŸilik toplantı salonu, idare odası ve araÅŸtırıcı çalışma odasından oluÅŸmaktadır. Bu proje kapsamında yapılandırılan laboratuvarlar, “Tarımsal Biyoteknoloji Birimi” ile “Gıda ve Yem GüvenliÄŸi Birimi” olmak üzere iki ana kısımdan oluÅŸmaktadır. Bunlardan; Tarımsal Biyoteknoloji Birimi “moleküler genetik ve tanı”, “bitki doku kültürü” ve “hayvancılıkta üreme biyoteknolojileri” olmak üzere üç alt üniteye ait 7 laboratuvardan ve Gıda ve Yem GüvenliÄŸi Birimi ise fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal analizlere yönelik 4 laboratuvardan oluÅŸmaktadır.
Binada yer alan deÄŸiÅŸik amaçlı laboratuvarlar kapsamında kullanılacak cihazların büyük bir çoÄŸunluÄŸu satın alınmış, eÄŸitim ve optimizasyonu tamamlananlar analizlerde kullanılmaya baÅŸlanmıştır. Kimi cihazlara yönelik alım veya eÄŸitim süreci ise devam etmektedir. Cihaz ve temel sarf malzemeleri alımlarının 2013 yılının ilk aylarında tamamlanması ardından merkez tam kapasite ile kamu ve ilgili özel sektörün Ar-Ge ihtiyaçlarına yönelik araÅŸtırmalarda kullanılacaktır. Bu yapılanma süreci içerisinde, kamu ve özel sektör araÅŸtırıcılarının merkezin sahip olduÄŸu altyapı olanaklarından faydalanabilmesine yönelik ilkeler ÅŸekillendirilmektedir. OluÅŸturulan laboratuvar altyapısı henüz tam kullanıma açılmamasına raÄŸmen geçen kısa süreç içerisinde proje araÅŸtırıcı ekibine ilave olarak Üniversitemiz çeÅŸitli birimlerindeki birçok araÅŸtırıcı projeleri kapsamında Merkezin laboratuvar olanaklarından faydalanmışlardır.
Güney YerleÅŸkemiz’de yer alan ADÜ-TARBÄ°YOMER laboratuarları, ilimizin ve bölgemizin tarımsal üretim sorunlarına çözüm üretebilmek için, özel sektör ve kamu kuruluÅŸları araÅŸtırma geliÅŸtirme ihtiyaçlarına odaklanmıştır. OluÅŸturulan altyapı çok sayıda genç araÅŸtırıcının yetiÅŸtirilmesine ve ulusal veya uluslararası araÅŸtırma fonlarından birçok araÅŸtırıcının çok daha kolay finansal destek bulmasına olanak saÄŸlayacaktır. Böylece, bilim insanlarımızın da daha nitelikli araÅŸtırmalara imza atabilme ÅŸansları arttırılmış olacaktır.
Åžekillendirilen altyapı özellikle genç araÅŸtırıcıların hem teorik hem de pratik eÄŸitim kazanmasına yönelik kurs faaliyetleri için de oldukça uygun altyapıya sahiptir. Nitekim yapılandırma çalışmaları süren ADÜ-TARBÄ°YOMER kapsamında ilk etkinlik olarak “III. Gen Klonlama Kursu” 21-25 Mayıs 2012 tarihleri arasında baÅŸarıyla gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Kursa farklı üniversitelerin Ziraat, Eczacılık, Veteriner, Fen Edebiyat fakültelerinden ve özel sektörden olmak üzere toplam 22 kursiyer katılmıştır. Kurs süresince kısa teorik bilgilendirme sunumları sonrasında pratik uygulamalar gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Bununla birlikte birçok cihaz veya sistemin kullanımına yönelik uygulamalı eÄŸitimler firmalar öncülüÄŸünde gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Merkez kapsamında, uygulama ağırlıklı benzer kurslar düzenlenmesi planlanmaktadır.